Visit the political website Lode Vereeck Prof.dr. Lode Vereeck

Vlaanderen wil investeren, maar botst op Europa

Saturday 13 September 2014  Yves Lambrix

HASSELT - De 3,25 miljard euro die het Oosterweelproject in Antwerpen gaat kosten, moet in de Vlaamse begroting worden opgenomen. Dat zegt de Europese statistische dienst Eurostat. Hetzelfde zou gelden voor andere Vlaamse publiek-private-samenwerkingsprojecten (pps) rond scholenbouw, rusthuizen en wegen (samen 11 miljard euro). “Vlaanderen wil en kan investeren, maar nieuwe Europese regels zetten die investeringen op de helling”, zegt professor publieke financiën Lode Vereeck van de UHasselt.

 

Wat is Pps precies?

 

In een publiek-private samenwerking (pps) werken een overheid en een privépartner samen om een project te realiseren. “Vlaanderen heeft dit soort samenwerkingsverbanden al opgestart voor de bouw van rust- en verzorgingstehuizen, sociale woningen, schoolgebouwen, jeugdherbergen, sluizen en bruggen, tramprojecten zoals de Spartacus-lijn Hasselt-Maastricht, en voor missing links zoals de Noord-Zuid in Limburg en Oosterweel in Antwerpen. In totaal gaat het om een investeringsvolume van 14 miljard euro”, zegt Vereeck.

 

Rol van private partner?

 

Bij gewone investeringsdossiers werkt de overheid het volledige dossier uit, waarna ze een bestek uitschrijft waarop private partners kunnen intekenen voor de bouw/aanleg van het project. Na de oplevering zit de taak voor die private partner erop. Vereeck: “Bij pps zit de private partner mee in de cockpit en krijgt die een geïntegreerd contract/aanbesteding zoals DBFMO. Ze staat dus in voor Design (ontwerp), Build (bouw), Finance (voorfinanciering), Maintain (onderhoud) en Operate (uitbating). Voor deze inspanningen krijgt de private partner een jaarlijkse beschikbaarheidsvergoeding van de overheid, en dit voor bijvoorbeeld 20 of 30 jaar lang. Na die periode heeft de private partner haar gemaakte kosten terugverdiend plus een stuk winst gemaakt.”

 

Het voordeel van pps?

 

Private partners kunnen grote opdrachten binnenhalen en door de samenwerking met de overheid zijn ze er zeker van dat ze hun centen krijgen. Daartegenover staat wel dat zij de lening voor de werken aangaan en dus ook een stuk risico nemen. Voor een overheid heeft dit systeem als voordeel dat de investeringskost betaalbaar wordt (want gespreid in de tijd) en niet in haar begroting terechtkomt. Enkel de jaarlijkse beschikbaarheidsvergoedingen belanden in de begroting.” Vergelijk het met de aankoop van een woning. Als je een huis koopt van 200.000 euro, sluit je normaliter een hypothecaire lening af bij de bank. Na 20 jaar heb je de bank 300.000 terugbetaald, of 15.000 euro per jaar. Die lening staat als schuld geboekt in je gezinsboekhouding”, legt Vereeck uit. “Pps houdt in dat je je buurman vraagt om jouw huis te bouwen en te onderhouden, en daarvoor ook te lenen. Daarvoor betaal je hem 20 jaar lang 17.000 euro per jaar of 340.000 euro in totaal. Zo heeft hij op het einde van de rit 40.000 euro winst. Omdat je buurman de lening afsluit, staat die ook niet als schuld in jouw gezinsboekhouding. Enkel de beschikbaarheidsvergoeding van 17.000 euro per jaar staat daarin. Dat is eigenlijk wat de Vlaamse regering in deze projecten doet.”

 

Waarom ligt Eurostat eigenlijk dwars?

 

Donderdag liet Eurostat weten dat Oosterweel, het project om de Antwerpse ring te sluiten, volgens de EU-begrotingsregels wellicht in de Vlaamse begroting moet worden opgenomen. De Europese Commissie moet die stelling wel nog bevestigen. “Eurostat meent dat je pps-projecten enkel uit de begroting kan houden als het grootste risico bij de private partner ligt”, zegt Vereeck. “Dat is niet het geval bij de bouw van een school, omdat de private partner de garantie heeft dat een inrichtende macht het gebouw 30 jaar lang zal huren en daarvoor zal betalen. Of projecten zoals Spartacus wel worden toegelaten hangt af van het risico dat de private partner loopt, bv. dat de tramlijn te weinig reizigers zou hebben en dus verlieslatend zou kunnen zijn.”

 

Wat zijn de gevolgen?

 

Als de Europese Commissie de mening van Eurostat zou bevestigen is dat volgens minister-president Geert Bourgeois (N-VA) “een serieus probleem, want die Oosterweelverbinding moet er komen om het fileprobleem op te lossen”.”Als Vlaanderen zou gedwongen worden om die 3,25 miljard euro met eigen middelen te betalen, zou de begroting de komende vijf jaar jaarlijks een gat van 650 miljoen euro vertonen”, zegt Vereeck. “Dat mag niet omdat Vlaanderen binnen de nv België een begrotingsevenwicht moet voorleggen.” In dat geval zou de Vlaamse regering de komende vijf jaar voor 3,25 miljard euro aan extra belastingen moeten heffen en uitgaven moeten schrappen. Gezien de huidige saneringsoperatie zou dat de Vlaming nog meer pijn doen.

 

Wat is nu de oplossing?

 

Ik begrijp dat Europa streng optreedt tegen schulden die je aangaat om een gat in de begroting te dichten. Maar als je aantoont dat je begrotingen in evenwicht zijn, waarom kan je dan niet zulke grote, duurzame investeringen financieren met leningen waarvan je de uitgaven opneemt over de periode van de lening die je afbetaalt?”, vraagt Bourgeois zich af. Vereeck wijst erop dat de regering een nieuwe pps-formule kan uitwerken waar de private partner meer risico’s draagt zodat Europa wel groen licht geeft. Volgens voorstanders van Ringland wint door dit Eurostat-njet het alternatief van de overkapping van de Antwerpse ring opnieuw terrein. Dat maakt immers gebruik van een andere financieringstechniek (crowdfunding). Goed om weten is dat andere Europese landen de pps-formule gebruiken waarvoor ze dient: gewone investeringen in scholen, rusthuizen, wegen en tramlijnen gebeuren daar met middelen uit de gewone begroting.

 

Het Belang van Limburg, pag. 8.

← Back to overview